Satılan Malın Maliyeti (SMM) Nedir?
Satılan Malın Maliyeti (Cost of Goods Sold - COGS), bir dönemde satılan ürünlerin doğrudan maliyetini ifade eder. Brüt kâr hesaplamasının ve fiyatlandırma stratejisinin temelini oluşturur.
Basit formül:
SMM = Dönem Başı Stok + Dönem İçi Alımlar - Dönem Sonu Stok
SMM Neden Bu Kadar Önemli?
SMM'yi doğru hesaplayamamak, işletmenizin birçok kritik kararını yanlış yönlendirir:
- Fiyatlandırma: Maliyetinizi bilmeden doğru fiyat belirleyemezsiniz
- Brüt Kâr Marjı: Brüt Kâr = Satış Geliri - SMM
- Ürün Karlılığı: Hangi ürünler para kazandırıyor, hangileri zarar ettiriyor?
- Vergi Beyanı: SMM, vergiye esas kazancı doğrudan etkiler
SMM Hesaplama Yöntemleri
Envanter değerleme yönteminiz, SMM'yi doğrudan etkiler:
FIFO (İlk Giren İlk Çıkar)
En eski stokların önce satıldığı varsayılır. Enflasyon dönemlerinde daha düşük SMM ve daha yüksek kâr gösterir.
LIFO (Son Giren İlk Çıkar)
En yeni stokların önce satıldığı varsayılır. Enflasyon dönemlerinde daha yüksek SMM ve daha düşük vergi yükü sağlar.
Ağırlıklı Ortalama
Tüm stokların ortalama maliyeti kullanılır. Daha basit ama daha az hassas.
| Yöntem | Enflasyonda SMM | Enflasyonda Kâr | En Uygun |
|---|---|---|---|
| FIFO | Düşük | Yüksek | Bozulabilir ürünler |
| LIFO | Yüksek | Düşük | Vergi optimizasyonu |
| Ortalama | Orta | Orta | Homojen ürünler |
Üretim İşletmelerinde SMM
Üretim yapan işletmeler için SMM hesaplaması daha karmaşıktır:
Üretim SMM = Direkt Malzeme + Direkt İşçilik + Üretim Genel Giderleri
+ Dönem Başı Yarı Mamul - Dönem Sonu Yarı Mamul
Direkt Malzeme
Ürünün içine giren ve ürünle doğrudan ilişkilendirilebilen hammaddeler.
Direkt İşçilik
Ürünün üretiminde doğrudan çalışan personelin işçilik maliyeti.
Üretim Genel Giderleri
Fabrika kirası, amortisman, enerji, bakım gibi dolaylı üretim maliyetleri. Bu giderlerin ürünlere dağıtımı kritik bir karardır.
"Genel gider dağıtımı, ürün maliyetlerini önemli ölçüde etkiler. Yanlış dağıtım, bazı ürünleri olduğundan kârlı, bazılarını zararlı gösterir."
Sık Yapılan SMM Hataları
- Navlun ve taşıma maliyetlerini dahil etmemek: Satın alma maliyetinin parçasıdır
- Fireleri hesaplamamak: Üretim fireleri SMM'yi artırır
- Tutarsız yöntem kullanmak: Değerleme yöntemi tutarlı olmalı
- Stok sayımı hataları: Yanlış stok = Yanlış SMM
- Genel giderleri eksik dağıtmak: Tüm üretim giderleri dahil edilmeli
Teknoloji ile Doğru SMM
Manuel hesaplamalar hata riskini artırır. Entegre sistemler, gerçek zamanlı ve doğru SMM hesaplamasını mümkün kılar:
- Otomatik stok takibi ile dönem başı/sonu stok doğruluğu
- Alımların anında kaydedilmesi
- Üretim maliyetlerinin iş emrine bağlanması
- Anlık brüt kâr raporları
Sonuç
Satılan Malın Maliyeti, basit bir muhasebe kalemi değil, stratejik bir yönetim aracıdır. Doğru SMM hesabı için:
- İşletmenize uygun değerleme yöntemini seçin ve tutarlı uygulayın
- Tüm maliyet unsurlarını eksiksiz dahil edin
- Envanter doğruluğunu yüksek tutun
- Ürün bazlı maliyet analizi yapın
- Teknolojiden yararlanarak hataları minimize edin
